علائم سرطان غده پاروتید؛ کدام نشانه‌ها را باید جدی گرفت؟
علائم سرطان غده پاروتید؛ کدام نشانه‌ها را باید جدی گرفت؟
پیدایش توده یا تورم در نزدیکی گوش و فک همیشه به معنای سرطان نیست؛ بااین‌حال، برخی تغییرات اگر ماندگار باشند یا با درد، بی‌حسی و ضعف عضلات صورت همراه شوند، به بررسی تخصصی نیاز دارند. آشنایی با علائم سرطان غده پاروتید کمک می‌کند نشانه‌های مشکوک نادیده گرفته نشوند و فرد در زمان مناسب برای ارزیابی پزشکی اقدام کند.دکتر کیوان آقازاده، متخصص گوش، حلق و بینی و دارای فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی سر و گردن، دوره تخصص خود را در سال ۱۳۹۰ با رتبه یک آزمون بورد تخصصی کشور به پایان رسانده است. ایشان دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده و در زمینه تشخیص و جراحی بیماری‌های سر و گردن فعالیت دارد.
غده پاروتید چیست و سرطان آن چگونه ایجاد می‌شود؟
غده پاروتید بزرگ‌ترین غده بزاقی بدن است و در دو طرف صورت، جلوی گوش و امتداد زاویه فک قرار دارد. این غده با تولید بزاق به مرطوب ماندن دهان، جویدن، بلع و آغاز فرایند هضم غذا کمک می‌کند.تومور پاروتید زمانی شکل می‌گیرد که گروهی از سلول‌های این غده به‌طور غیرطبیعی رشد کنند. بسیاری از توده‌های ایجادشده در پاروتید خوش‌خیم‌اند؛ اما تشخیص خوش‌خیم یا بدخیم بودن آن‌ها تنها بر اساس ظاهر، اندازه یا وجود درد امکان‌پذیر نیست و به معاینه، تصویربرداری و گاهی نمونه‌برداری نیاز دارد.به نقل از مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI):“Signs and symptoms of salivary gland cancer include a lump or trouble swallowing.”ترجمه: «نشانه‌ها و علائم سرطان غدد بزاقی شامل وجود توده یا مشکل در بلع است.»منبع:https://www.cancer.gov/types/head-and-neck/patient/adult/salivary-gland-treatment-pdq
مهم‌ترین علائم سرطان غده پاروتید چیست؟
تومورهای پاروتید ممکن است در ابتدا تنها با یک برجستگی کوچک و بدون درد ظاهر شوند. این توده معمولاً در جلوی گوش، زیر لاله گوش، روی گونه یا نزدیک زاویه فک احساس می‌شود. باقی ماندن یا بزرگ شدن چنین توده‌ای، به‌خصوص اگر با نشانه‌های عصبی همراه باشد، مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی یا جراح سر و گردن را ضروری می‌کند.
علائم اولیه
نشانه‌های اولیه ممکن است خفیف باشند و فرد آن‌ها را با التهاب، عفونت یا مشکلات دندان و فک اشتباه بگیرد. موارد زیر از جمله علائمی هستند که باید بررسی شوند:
- توده یا تورم در کنار گوش، گونه، فک یا قسمت بالایی گردن
- بزرگ شدن تدریجی یا سریع توده
- احساس درد مداوم در اطراف گوش، صورت یا فک
- بی‌حسی یا گزگز در بخشی از صورت
- ضعف یا افتادگی عضلات یک سمت صورت
- دشواری در باز کردن کامل دهان، جویدن یا بلع
- خروج غیرعادی مایع از گوش
علائم پیشرفته‌تر یا درگیری عصب صورت
ضعف عضلات یک سمت صورت، نامتقارن شدن لب‌ها، بسته نشدن کامل چشم یا کاهش حرکت پیشانی می‌تواند نشان‌دهنده درگیری عصب صورت باشد. این عصب از داخل غده پاروتید عبور می‌کند؛ بنابراین، بروز اختلال حرکتی یا بی‌حسی صورت در کنار یک توده، به ارزیابی سریع‌تر نیاز دارد.رشد توده، ثابت شدن آن به بافت‌های اطراف، درد ماندگار و پیدایش برجستگی در گردن نیز از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. البته هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی سرطان را اثبات نمی‌کند؛ زیرا بیماری‌های خوش‌خیم، عفونت‌ها و التهاب غدد بزاقی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. تشخیص نهایی فقط پس از بررسی تخصصی امکان‌پذیر است. کدام نشانه‌های غده پاروتید خطرناک‌تر هستند؟شدت درد یا اندازه توده به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که یک ضایعه خوش‌خیم است یا بدخیم. بااین‌حال، رشد سریع توده، ثابت شدن آن به بافت‌های اطراف و بروز اختلال در حرکت صورت، نیاز به بررسی زودتر را افزایش می‌دهد.
| علامت | علت اهمیت | زمان مناسب مراجعه |
| توده ماندگار کنار گوش یا فک | برای تعیین ماهیت توده به معاینه و تصویربرداری نیاز است | اگر طی دو تا سه هفته برطرف نشد یا بزرگ‌تر شد |
| رشد سریع یا سفت شدن توده | می‌تواند نشانه افزایش فعالیت یا درگیری بافت‌های اطراف باشد | در اولین فرصت |
| درد مداوم در صورت یا اطراف گوش | درد پایدار ممکن است با فشار یا درگیری بافت‌ها مرتبط باشد | اگر ادامه‌دار یا رو به تشدید است |
| بی‌حسی یا ضعف یک سمت صورت | ممکن است عصب صورت تحت تأثیر قرار گرفته باشد | سریع و بدون به تعویق انداختن مراجعه |
| دشواری در بلع یا باز کردن دهان | می‌تواند نشان‌دهنده فشار توده بر ساختارهای مجاور باشد | در صورت تداوم یا تشدید علائم |
| توده جدید در گردن | ممکن است به غدد لنفاوی یا بیماری دیگری مربوط باشد | برای ارزیابی تخصصی مراجعه شود |
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟افتادگی یا ضعف ناگهانی صورت، اختلال شدید در بلع یا تنفس و بزرگ شدن سریع توده نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است. اگر توده‌ای با درد مداوم، بی‌حسی یا کاهش حرکت صورت همراه شده است نیز نباید مراجعه را به تعویق انداخت.این علائم الزاماً نشانه سرطان نیستند، اما بررسی زودهنگام آن‌ها امکان تشخیص علت و انتخاب اقدام مناسب را فراهم می‌کند.
سرطان غده پاروتید چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص با گفت‌وگو درباره زمان شروع علائم، سرعت رشد توده، وجود درد و تغییرات حرکتی صورت آغاز می‌شود. پزشک سپس محل توده، قوام و حرکت آن را بررسی کرده و گردن را از نظر وجود غدد لنفاوی بزرگ‌شده معاینه می‌کند.مراحل معمول بررسی توده پاروتید عبارت‌اند از:
- معاینه بالینی: پزشک اندازه و محل توده، وضعیت پوست، دهان، فک و عملکرد عصب صورت را ارزیابی می‌کند.
- تصویربرداری: بسته به شرایط بیمار، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI برای مشخص شدن محل، اندازه و ارتباط توده با ساختارهای اطراف درخواست می‌شود.
- نمونه‌برداری: ممکن است با سوزن ظریف یا روش مناسب دیگری، نمونه‌ای از سلول‌ها یا بافت توده برداشته شود.
- بررسی آسیب‌شناسی: نمونه در آزمایشگاه بررسی می‌شود تا نوع سلول‌ها و خوش‌خیم یا بدخیم بودن ضایعه مشخص شود.
- ارزیابی تکمیلی: اگر بدخیمی تأیید شود، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های بیشتری برای تعیین وسعت بیماری و برنامه‌ریزی درمان انجام می‌گیرد.
انتخاب روش بررسی برای همه بیماران یکسان نیست. برای مثال، دکتر کیوان آقازاده پس از معاینه و ارزیابی وضعیت عصب صورت مشخص می‌کند کدام روش تصویربرداری یا نمونه‌برداری برای بیمار مناسب‌تر است.مشاهده توده یا حتی یک نتیجه غیرطبیعی در تصویربرداری به‌تنهایی برای اعلام سرطان کافی نیست. تشخیص قطعی باید با نظر پزشک و بر پایه مجموعه یافته‌های بالینی، تصویربرداری و نتیجه آسیب‌شناسی انجام شود.
روش‌های درمان سرطان غده پاروتید
روش درمان بر اساس نوع تومور، اندازه و محل آن، مرحله بیماری، وضعیت عصب صورت و سلامت عمومی بیمار انتخاب می‌شود. در بسیاری از موارد، جراحی درمان اصلی است؛ اما ممکن است پرتودرمانی یا درمان‌های دیگر نیز با توجه به نتیجه آسیب‌شناسی در برنامه درمان قرار گیرند.
جراحی تومور پاروتید
هدف از جراحی غده پاروتید، خارج کردن تومور با حاشیه مناسب و در عین حال محافظت از عصب صورت است. نوع و وسعت عمل به محل و اندازه تومور بستگی دارد و ممکن است فقط بخشی از غده یا قسمت بیشتری از آن برداشته شود.اگر تومور به عصب صورت یا غدد لنفاوی گردن گسترش یافته باشد، جراحی پیچیده‌تر خواهد بود. به همین دلیل، برنامه‌ریزی دقیق پیش از عمل و تجربه جراح در شناخت ساختارهای ظریف این ناحیه اهمیت زیادی دارد.به نقل از مایو کلینیک:“Treatment for salivary gland tumors usually involves surgery to remove the tumor.”ترجمه: «درمان تومورهای غدد بزاقی معمولاً شامل جراحی برای خارج کردن تومور است.»منبع:https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/salivary-gland-cancer/diagnosis-treatment/drc-20354155پس از جراحی، در برخی بیماران پرتودرمانی برای کاهش احتمال بازگشت بیماری توصیه می‌شود. درمان‌های دارویی یا سیستمیک نیز ممکن است در بیماری‌های پیشرفته، عودکننده یا غیرقابل‌جراحی مورد توجه قرار گیرند.
عوامل مؤثر بر هزینه درمان
هزینه جراحی غده پاروتید برای همه بیماران یکسان نیست. وسعت عمل، نیاز به بررسی یا ترمیم عصب صورت، جراحی غدد لنفاوی، نوع بیمارستان، آزمایش پاتولوژی، مدت بستری و پوشش بیمه بر مبلغ نهایی تأثیر می‌گذارند. بنابراین، برآورد دقیق هزینه پس از معاینه و مشخص شدن برنامه درمان امکان‌پذیر است.
جمع‌بندی؛ علائم مشکوک غده پاروتید را جدی بگیریم
وجود توده ماندگار کنار گوش یا فک، رشد سریع تورم، درد مداوم، بی‌حسی یا ضعف عضلات صورت از نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود. البته این علائم لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیستند و بسیاری از توده‌های پاروتید خوش‌خیم‌اند؛ بااین‌حال، تشخیص ماهیت آن‌ها تنها از طریق معاینه تخصصی، تصویربرداری و در صورت نیاز نمونه‌برداری امکان‌پذیر است.مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر علت علائم و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند. به همین دلیل، بهتر است از خودتشخیصی، مصرف خودسرانه دارو یا به تعویق انداختن بررسی یک توده ماندگار خودداری شود.برای کسب اطلاعات بیشتر درباره بیماری‌های غدد بزاقی، توده‌های پاروتید و روش‌های تشخیص و درمان، می‌توانید به وب‌سایت رسمی دکتر کیوان آقازاده، متخصص گوش، حلق و بینی و جراح بیماری‌های سر و گردن، به نشانی dr-aghazadeh.com مراجعه کنید.دکتر کیوان آقازاده دوره تخصص خود را در سال ۱۳۹۰ با کسب رتبه یک آزمون بورد تخصصی کشور به پایان رساند. ایشان از همان سال به‌عنوان عضو هیئت علمی در مرکز آموزشی بیمارستان امیراعلم فعالیت داشته و در زمینه جراحی‌های سر و گردن، آموزش رزیدنت‌های تخصصی و انتشار مقالات پژوهشی بین‌المللی سابقه دارد. دکتر آقازاده در حال حاضر دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران و دارای فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی‌های سر و گردن است.
